کم خونی و همه آنچه باید بدانید: علت و درمان و علائم کم خونی

کم خونی

از نظر لغت شناسی به کمبود خون در بدن “کم خونی” گفته میشود. کم خونی یا آنمی در واقع، کاهش نسبی تعداد گلبول های قرمز خون، کاهش حجم پلاسما(پلاسما قسمت مایع خون است)، یا درصد گلبول های قرمز است یعنی هنگامیکه تعداد سلول های قرمز به سطحی پایین تر از حد لازم، برای حفظ عملکرد طبیعی بدن برسدکم خونی اتفاق می افتد.

این مشکل زمانی اتفاق می افتد که گلبول های قرمز جدید به اندازه ای نیستند که بتوانند جایگزین گلبول های قرمز از دست رفته باشند و یا بر اثر کاهش حجم خون و عدم جبران آن به میزان مورد نیاز، کمبود خون به وجود می آید. باید توجه داشت که کم خونی میتواند بر اثر علتهای زمینه ساز بسیاری، بروز کند.

در ادامه به مطالب زیر می پردازیم

علت های کم خونی

علائم کم خونی

کم خونی در اثر کاهش تولید گلبول های قرمز خون و کمبود بدن

کم خونی در اثر خون ریزی پنهان خطرناک

کم خونی مگالوبلاستیک در اثر کمبود ویتامین B12 یا فولیک اسید

کم خونی سلول داسی شکل

کم خونی به علت بیماری اسفروسیتوز

کم خونی آپلاستیک

 

علت های کم خونی:

کم خونی ممکن است بر اثر موارد زیر اتفاق بیافتد:

از دست دادن سریع خون در اثر خونریزی مخفی (که میتواند نشانه سرطان باشد) یا ضربه یا جراحت

کاهش میزان تولید سلول های خونی که به طور معمول در فرایند پیری تخریب و از بین می روند، و باید توسط سلول های جدید جایگزین شوند

این مشکل میتواند در نتیجه سرعت بسیار زیاد فرایند تخریب گلبول های قرمز به وجود آیدکه باعث کاهش تعداد آنها می شود.

شما می‌توانید سوالات خود را از بهترین پزشکان متخصص بپرسید

در مواردی نیز بروز همه فرایندهای فوق در کنار بیماری های عفونی عامل این مشکل است، برای مثال در هنگام ابتلا به بیماری مالاریا (مالاریا یک بیماری انگلی است که باعث ایجاد عفونت در خون و تخریب گلبول های خونی میشود )، هم تخریب مستقیم گلبول های قرمز و ایجاد اختلال در خون سازی مشاهده میشود.

بررسی های دیگر نشان میدهد که حتی گاهی عملکرد نامتناسب میتوکندری (تولید کننده انرژی سلول) میتوانند عامل بروز مجموعه‌ای از علائم بیماری کم خونی  شدید و (مشکل در تقسیم سلول بنیادی خون) و عوارض بالینی مشابه با کم خونی های مقاوم به درمان باشند.

علل کم خونی:
علل کم خونی:

 

در حالت طبیعی، تعداد گلبول های قرمز خون در مرد بالغ، حدود 4/5 میلیون در هر میلیمتر مکعب خون است. این تعداد برای زن بالغ، برابر 8/4 میلیون گلبول قرمز در هر میلیمتر مکعب است.


حتما بخوانید:


هنگامی در یک مرد بالغ، این مشکل ظاهر میشود که تعداد گلبول های قرمز خون او به کمتر از 5/4 میلیون در هر میلیمتر مکعب  برسد و این رقم برای اطلاق کم خونی در یک زن بالغ، معادل 4 میلیون درهر میلیمتر مکعب  است.

میزان طبیعی تولید جدید و جانشین سازی گلبول های قرمز خون بین چهل تا پنجاه هزار گلبول در هر میلیمتر مکعب در هر روز است که این سلول های قرمز خون در مغز استخوان، تولید میشوند.

عملکرد نامتناسب میتوکندری
عملکرد نامتناسب میتوکندری

کم خونی در اثر کاهش تولید گلبول های قرمز خون (کاهش تولید خون):

کاهش تولید گلبول های قرمز خون، شایع ترین علت این مشکل و فقر آهن شایع ترین علت این کاهش تولید است. آهن، اتم اصلی موجود در هموگلوبین است. گلبول قرمز، رنگ خود را از اتم آهن میگیرد و همین عنصر مسئول انتقال اکسیژن و کربن دیوکسید در بدن است. میزان طبیعی آهن بدن 3-5 گرم است که البته به جنسیت و ابعاد بدن هر فرد، بستگی دارد.

فقر آهن نتیجه مصرف ناکافی آهن از طریق رژیم غذایی، یا از دست رفتن آهن در زنان در سنین باروری بر اثر خونریزی عادت ماهانه (خون ریزی پریود) و یا باردار شدن و تولد نوزاد است، همچنین اختلال در جذب آهن که میتواند ناشی از برداشتن بخشی از معده یا روده باریک هم میتواند علت کمبود آهن ایجاد باشند.

البته درمان کم خونی کمبود آهن ساده است و با مصرف آهن برطرف میشود (در صورت نبود بیماری جدی دیگری)

کم خونی فقر آهن در موارد خطرناک ناشی از دفع طولانی مدت مقادیر اندک خون از دستگاه گوارش بر اثر ابتلا به پولیپ ها(پولیپ رشد غیرطبیعی توده‌های خوش خیم در دیواره اعضای بدن تعریف می‌شود)، سرطان دستگاه گوارش یا زخم حاصل از مصرف بیش از حد آسپرین است.

کم خونی در اثر کاهش تولید گلبول های قرمز خون:
کم خونی در اثر کاهش تولید گلبول های قرمز خون:

علائم کم خونی

فقر آهن و کم خونی ناشی از آن با علائم ناراحت کننده ای همانند کاهش توانایی فعالیت و انجام وظایف شخصی فرد همراه است.

کم خونی اختلال در تنظیم درجه حرارت بدن را ایجاد میکند و با نقص در عملکرد دستگاه ایمنی، اختلال های گوارشی و حتی آسیب های عصبی-مغزی(حالتی است که فرد به طور موقت یا دائم دچار مشکل در شناخت اطرافیان، زمان، موقعیت مکانی اش و یا درک زبان مادری اش شده است.و به طور کلی بر نحوه ی تفکر و سطوح مختلف شناختی اثر می گذارد)  از عوارض کم خونی است.


حتما بخوانید:


علائم کم خونی
علائم کم خونی

طحال

باید دانست که جمع آوری و حذف گلبول های قرمز پیر و ناکارآمد از گردش خون بدن، بر عهده طحال است. این گلبول ها در طحال تخریب میشوند و مولکول آهن، درون هموگلوبین آنها برای استفاده مجدد به مغز استخوان بازگردانده میشوند که البته نمونه کلاسیک بازیافت، محسوب میشود.

این در حالی است که وقتی گلبول قرمز از بدن دفع میشود، آهن موجود در آن نیز از دست میرود. به طور معمول، میزان آهن وارد شده به بدن، در طول روز و از طریق رژیم غذایی، حدود 2-1 گرم آهن دریافتی میباشد که از این میزان حدود مقدار 20-10 میلی گرم برای جبران آهن از دست رفته بدن جذب میشود.

طحال
طحال

باید توجه داشت که میزان آهن در زنان به هنگام عادت ماهانه یا پریود و نیز در بارداری افزایش می یابد. در خون مبتلایان به کم خونی فقر آهن، گلبول های قرمزی مشاهده میشود که اندازه ای کوچکتر از معمول دارند و ضمنا مقدار هموگلوبین در خون آنان، حتی درصورت طبیعی بودن تعداد کل گلبول های قرمز، کمتر از حد طبیعی است.

تجویز آهن خوراکی، درمان کم خونی ناشی از کمبود اهن و پریود است، اما هنگامی که اختلال زمینه ساز کمبود آهن مانند پولیپ یا خون ریزی اعضای داخلی وجود داشته باشد، انجام جراحی برای رفع این مشکل ضرورت می یابد.

کم خونی در اثر خون ریزی پنهان یا آشکار:

هرگاه جراحتی به بدن وارد آید، بدن خون از دست خواهد داد. اعمال جراحی، تصادف خودرو، بریدگی و زخم و سقوط از بلندی، همگی بدن را در معرض کمبود خون و کم خونی قرار میدهند. وارد شدن ضربه یا بروز زخم در بدن، رگهای خونی اصلی را پاره میکند و اجازه میدهد خون از درون دستگاه بسته گردش خون به بیرون بریزد و بدن از خون خالی میشود و کاملا روشن است که بدن در زمان کوتاه قادر به جبران چنین فقدان سریعی نیست.

امروزه جراحی ها با خونریزی کمتری همراه اند. بهبود و ارتقای روش های جراحی و نیز ابزارها و تجهیزات، میزان از دست رفتن خون را در اعمال جراحی نوین کاهش می دهد.

امروزه بخش عمده ای از اعمال جراحی، توسط ابزارهایی انجام میشود که جراحان با ایجاد برش های بسیار کوچک در سطح بدن، آنها را به درون اعضای داخلی بدن وارد میکنند.

در این حال جراحان با وارد کردن این ابزارها به درون بدن و استفاده از دوربین های بسیار ریز بر نوک لوله این ابزارها، می توانند منطقه جراحی را به طور کامل و با جزییات، ملاحظه کنند و بدین ترتیب دیگر نیازی به ایجاد برش های بزرگ نیست و پس از آن، مجبور به بستن رگها و شریان هایی(شریان ها  رگهایی هستند که خون را از قلب به سایر اندام‌ها منتقل می‌کنند) که دچار پارگی و خون ریزی میشوند، نخواهد بود.

کم خونی در اثر خون ریزی پنهان یا آشکار:
کم خونی در اثر خون ریزی پنهان یا آشکار:

شایان ذکر است که در طول دهه گذشته، نیاز به انتقال خون به بیمار جراحی تا حد چشمگیری کاهش یافته و در مواردی نیز که ضرورت انتقال خون به بیمار پیش بینی میشود، میزان مورد نیاز، پیش از انجام عمل از خون خود بیمار تهیه میشود و بدین ترتیب در پی تزریق خون، بیمار دچار هیچ عارضه ای نخواهد شد.

کم خونی آپلاستیک:

کم خونی آپلاستیک، از دسته کم خونی هایی است که میتواند منجر به مرگ شود و ناشی از تولید ناکافی گلبول های خون است. علت زمینه ساز این بیماری، درون مغز استخوان نهفته است.

کم خونی آپلاستیک ممکن است در مواجهه بدن با سموم شیمیایی و یا پرتوها و یا مصرف زیاده از حد برخی داروها ظاهر شود و تصفیه بدن از آن سموم یا اجتناب از منابع پرتوزا، معمولا به بیمار امکان میدهد که بدون هیچ عارضه بعدی، بهبود یابد. با این همه، شکلی از این بیماری، کم خونی آپلاستیک ایدوپاتیک، که برای آن علتی شناخته نشده است، در مواردی به مرگ بیمار می انجامد.

کم خونی آپلاستیک:
کم خونی آپلاستیک:

عوارض کم خونی آپلاستیک همه ی گلبول های خون شامل گلبول های سفید و قرمز و نیز پلاکت ها را در بر میگیرد. کمبود و از دست رفتن گلبول های سفید خون که محور دستگاه ایمنی را تشکیل میدهند، فرد را مستعد و آماده ابتلا به عفونت میسازد.

از دست رفتن پلاکت ها و کمبود انها که در فرایندهای انعقادی فعال اند، باعث خونریزی زیر پوستی، خون ریزی از دستگاه گوارش یا دستگاه ادراری و یا دستگاه عصبی مشود که ممکن است در آغاز به صورت خون دماغ مکرر و پی در پی، ظاهر شود.

درمان این بیماری با رفع عامل محرک و به وجود آورنده آن است، البته اگر شناسیایی شود! ضمنا بیمار باید تا هنگامی که مغز استخوان، فعالیت طبیعی خود را بازیابد، تحت درمان های حمایتی بسیار مهم قرار گیرد. در موارد شدید که درمان های فوق موثر واقع نمیشود پیوند مغز استخوان از یک دهنده مناسب و سازگار صورت می گیرد که در مواردی نیز با موفقیت همراه است.

کم خونی مگالوبلاستیک در اثر کمبود ویتامین B12 یا فولیک اسید :

نام این این مشکل را از این جهت مگالوبلاستیک نهاده اند که در این بیماری، سلول های نابالغ و درشت در خون بیمار، مشاهده میشود. شکلی از این بیماری که کم خونی کشنده ( آنمی پرنیشیوز) نامیده میشود، نتیجه نوعی اختلال جذب است که در آن ویتامین B12 از روده باریک، جذب نمیشود.

کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 همچنین بر اثر برخی عوامل همچون عفونت انگلی با کرم های پهن، برخی بیماری های گوارشی، سرطان و نیز مصرف داروهای شیمی درمانی در سرطان ها پدید می آید و البته شایع ترین علت آن، فقر و کمبود فولات یا اسید فولیک میباشد. این نوع مشکل فقر فولیک اسید در بیشتر موارد، در سالمندان مبتلا به سو تغذیه، مصرف کنندگان الکل، نوجوانان( شاید بر اثر سو تغذیه) و نیز زنان باردار دیده میشود.

درمان کم خونی ناشی از کمبود ویتامین بسیار ساده است و این نوع کم خونی را، میتوان با تجویز رژیم غذایی متعادل و کافی و با تجویز فولات یا اسید فولیک و یا مکمل ویتامین  B12 بهبود بخشید.

کم خونی مگالوبلاستیک در اثر کمبود ویتامین B12 یا فولیک اسید :
کم خونی مگالوبلاستیک در اثر کمبود ویتامین B12 یا فولیک اسید :

کم خونی سلول داسی شکل:

اگر چه در کم خونی سلول داسی شکل از تعداد سلول ها کاسته نشده است، ولی سلول ها دارای عملکرد لازم نیستند و از این رو کمبود اکسیژن در برخی بافت های بدن، پدید می آید.

شدت اختلال در بیماران عاملی مهم در بروز برخی عوارض بالینی و پزشکی از جمله افزایش فشار خون(هیپرتانسیون) ریوی، کمبود اکسیژن در خون(هیپوکسمی) و نیز زخم های سطحی پوست در ساق پای بیماران محسوب میشود. بررسی های دانشمندان نشان میدهد که ارتباط معنی داری میان میزان تخریب گلبول های قرمز و میزان اکسیژن خون با میزان مرگ و میر بیماران در کم خونی سلول داسی شکل وجود دارد.

کم خونی سلول داسی شکل:
کم خونی سلول داسی شکل:

کم خونی به علت بیماری اسفروسیتوز:

انواع بسیار زیادی کم خونی وجود دارند، اما بسیار کمتر افراد را درگیر و مبتلا می کنند. آنچه قبل تر در خصوص کم خونی توضیح داده شد، به شایع ترین این دسته بیماری ها مربوط بود.

از دیگر انواع کم خونی ها میتوان به اسفروسیتوز اشاره کرد و همان گونه که از نامش بر می آید، نوعی کم خونی است که بر اثر بروز ناهنجاری در غشای گلبول های قرمز ایجاد میشود (غشا پوششی که همه سلول ها را احاطه می‌کند) ، اسفروسیتوز با دیده شدن گلبول های قرمز کروی در خون ، همراه است.

اسفروسیتوز ارثی نوعی کم خونی با علائم بسیار مختلف است که در آن غشای سلول قرمز خون دچار شکنندگی میشود. در واقع در بیماری اسفروسیتوز، حساسیت و شکنندگی غشای سلول بسیار زید است به این علت که پروتئین به نام اسپکترین دچار نقص شده است.

از جمله عوارض این اختلال افزایش شدید میزان بیلی روبین(بیلی روبین یک رنگدانه چهارحلقه‌ای بوده که حاصل شکسته شدن هموگلوبین است) در خون نوزادان مبتلاست. اختلالی مشابه اسفروسیتوز و با نام الپیتوسیتوز نیز وجود دارد و انواع دیگر کم خونی ها نیز حاصل کاهش میزان هموگلوبین و یا تولید کم  هموگلوبین هستند.

کم خونی به علت بیماری اسفروسیتوز:
کم خونی به علت بیماری اسفروسیتوز:

 

کم خونی و همه آنچه باید بدانید: علت و درمان و علائم کم خونی
:
امتیاز : 3 تعداد رای : 5

این مقاله خوب بود؟ 3 2  

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


مشاوره پزشکی

فهرست آخرین سوالات مطرح شده

مشاوره درمان عدم تعادل

با سلام به تازگی متوجه شدم نمیتونم روی پای چپم وایسم یعنی روی یک پا ( پای چپ)...

مشاهده پاسخ

توسط پزشک پاسخ داده شد
مشاوره درمان سردرد

ضمن سلام و خسته نباشید به تمامی پزشکان سایت بنده دچار سردرد ها شدید در نواحی مختلف سر...

مشاهده پاسخ

توسط پزشک پاسخ داده شد
علت اختلاف فشار دست چپ و راست

مادرم 54ساله هستن و فشارخون دارن و اتنولول و املوپرس مصرف میکنن.سیتریزین و ایمی پرامین هم میخورن.بسیار ادم...

مشاهده پاسخ

توسط پزشک پاسخ داده شد
مشاوره درمان سوزش مدفوع

سلام خسته نباشید اقای ۱۴ ساله حدود ۱ ماهی هست که موقع دفع مدفوع سوزش داره البته اول...

مشاهده پاسخ

توسط پزشک پاسخ داده شد
علت بی حس شدن انگشتان پا

سلام ببخشید من ۲۸سالمه و الان دو روز اول انگشت کوچیک پای چپم و امروز بغیر انگشت شست...

مشاهده پاسخ

توسط پزشک پاسخ داده شد

همه سوالات


سوال پزشکی دارید؟

از طریق فرم زیر آن را از متخصصان بپرسید


توجه: پاسخگویی به سوال شما با پیامک اعلام می‌شود